لکه بینی در دوران شیردهی یکی از اتفاقاتی است که میتواند بعد از چند هفته یا حتی چند ماه نداشتن پریود باعث نگرانی شود. مادری که به نوزاد شیر میدهد ممکن است ناگهان متوجه چند لکه قهوهای، صورتی یا قرمز شود و این سؤال برایش پیش بیاید که آیا قاعدگی دوباره شروع شده، خونریزی هنوز مربوط به زایمان است یا اتفاق دیگری رخ داده است.
پاسخ برای همه افراد یکسان نیست. زمان مشاهده لکهبینی نسبت به تاریخ زایمان اهمیت زیادی دارد. خونریزی در هفتههای اولیه پس از تولد نوزاد ممکن است بخشی از روند طبیعی ترمیم رحم باشد، در حالی که لکهبینی چند ماه بعد میتواند با بازگشت فعالیت تخمدانها و چرخه قاعدگی ارتباط داشته باشد.
اولین نکته؛ هر خونریزی بعد از زایمان پریود نیست
پس از تولد نوزاد، خونریزی واژینال طبیعیای به نام لوشیا یا Lochia ایجاد میشود. این خونریزی نتیجه خروج خون، بافت و ترشحات باقیمانده از رحم بعد از بارداری است و میتواند چند هفته ادامه پیدا کند.
NHS توضیح میدهد خونریزی پس از زایمان معمولاً در ابتدا بیشتر و قرمزتر است و سپس بهتدریج مقدار آن کمتر میشود. رنگ آن نیز میتواند از قرمز به قهوهای یا صورتی تغییر کند و در نهایت کمرنگ شود.
در بسیاری از زنان این روند طی حدود شش تا هشت هفته کاهش پیدا میکند، هرچند مدت دقیق آن برای همه یکسان نیست.
چرا هنگام شیر دادن ممکن است خونریزی کمی بیشتر شود؟
یکی از نکات جالبی که NHS به آن اشاره میکند این است که بعضی مادران هنگام شیردهی متوجه میشوند خونریزی آنها برای مدت کوتاهی قرمزتر یا کمی بیشتر میشود.
دلیل آن به هورمونی به نام اکسیتوسین مربوط است. هنگام مکیدن سینه توسط نوزاد، بدن اکسیتوسین آزاد میکند. این هورمون علاوه بر کمک به جریان شیر، باعث انقباض رحم نیز میشود.
همین انقباضها بخشی از روند بازگشت رحم به اندازه قبل از بارداری هستند. بنابراین در هفتههای اولیه، دیدن افزایش کوتاهمدت ترشحات خونی هنگام یا پس از شیر دادن میتواند با همین انقباضهای رحم مرتبط باشد.
بعضی زنان در همین زمان دردهایی شبیه گرفتگی پریود نیز احساس میکنند.
لکه بینی قهوهای در شیردهی یعنی چه؟
رنگ قهوهای اغلب به این معنی است که خون مدت بیشتری در دستگاه تناسلی باقی مانده و پیش از خروج اکسید شده است. در هفتههای پس از زایمان، تغییر ترشحات از قرمز به قهوهای بخشی از روند معمول لوشیا محسوب میشود.
بنابراین اگر مدت زیادی از زایمان نگذشته و مقدار لکهبینی رو به کاهش است، قهوهای شدن آن میتواند بخشی از همان خونریزی پس از زایمان باشد.
اما اگر لوشیا مدتهاست کاملاً قطع شده و بعد از یک فاصله بدون خونریزی دوباره لکههای قهوهای یا قرمز ظاهر شوند، احتمال بازگشت فعالیت چرخه قاعدگی نیز مطرح میشود.
آیا شیردهی باعث قطع پریود میشود؟
شیردهی میتواند بازگشت قاعدگی را به تأخیر بیندازد. هورمونهای مرتبط با تولید شیر میتوانند تخمکگذاری را مهار کنند و به همین دلیل بعضی مادرانی که به طور کامل و مکرر شیر میدهند چند ماه پریود نمیشوند.
NHS میگوید اگر نوزاد کمتر از شش ماه داشته باشد و فقط با شیر مادر تغذیه شود، احتمال نداشتن پریود بیشتر است.
با این حال هیچ زمان ثابتی وجود ندارد که بتوان گفت همه مادران شیرده حتماً تا آن تاریخ پریود نمیشوند. در بعضی افراد چرخه زودتر و در برخی بسیار دیرتر برمیگردد.
آیا اولین پریود در دوران شیردهی میتواند فقط چند لکه باشد؟
بازگشت چرخه بعد از زایمان الزاماً با یک پریود دقیقاً شبیه دوران قبل از بارداری شروع نمیشود. لکهبینی خفیف میتواند از نظر باروری اهمیت داشته باشد.
NHS در توضیح روش جلوگیری طبیعی مبتنی بر شیردهی یا LAM به نکته بسیار مشخصی اشاره میکند: اگر پریود دوباره شروع شود، حتی لکهبینی خفیف نیز حساب میشود.
این نکته به این معنا نیست که هر لکهای حتماً یک قاعدگی کامل است، بلکه نشان میدهد از نظر جلوگیری از بارداری دیگر نباید صرفاً بر نبود پریود واضح تکیه کرد.
کم شدن تعداد دفعات شیر دادن چه اثری دارد؟
بازگشت فعالیت تخمدانها ممکن است زمانی بیشتر شود که الگوی شیردهی تغییر کند.
NHS چند تغییر را برای روش LAM مهم میداند: کمتر شدن دفعات شیر دادن، قطع شیردهی شبانه، زیاد شدن فاصله میان وعدههای شیر، رسیدن کودک به بیش از شش ماهگی یا اضافه شدن شیر خشک و غذای کمکی.
این تغییرات میتوانند باعث شوند اثر مهارکننده شیردهی بر تخمکگذاری کمتر شود و چرخه قاعدگی دوباره شروع شود.
لکه بینی به این معنی است که تخمک گذاری برگشته؟
از روی لکهبینی به تنهایی نمیتوان زمان دقیق تخمکگذاری را مشخص کرد.
نکته مهمتر این است که تخمکگذاری میتواند پیش از اولین پریود واضح اتفاق بیفتد. به همین دلیل نداشتن قاعدگی بعد از زایمان تضمین نمیکند که امکان بارداری وجود ندارد.
NHS میگوید امکان بارداری از حدود سه هفته پس از تولد نوزاد وجود دارد، حتی اگر فرد در حال شیردهی باشد و هنوز اولین قاعدگی بعد از زایمان شروع نشده باشد.
بنابراین اگر بارداری مجدد مدنظر نیست، صرفاً مشاهده نکردن پریود نباید تنها روش تصمیمگیری درباره جلوگیری باشد.
لکه بینی در شش هفته اول با لکه بینی چند ماه بعد تفاوت دارد
برای درک بهتر علت احتمالی، مهم است ابتدا مشخص شود چند روز یا چند ماه از زایمان گذشته است.
اگر فرد هنوز در هفتههای اولیه پس از تولد قرار دارد، احتمال اینکه خونریزی مربوط به لوشیا باشد بیشتر است. لوشیا معمولاً بهتدریج کمتر میشود و رنگ آن نیز تغییر میکند.
اما اگر خونریزی کاملاً برای مدتی قطع شده و چند ماه بعد دوباره ظاهر شود، بازگشت چرخه قاعدگی یکی از احتمالهایی است که مطرح میشود.
در هر دو حالت شدت خونریزی و وجود یا نبود علائم دیگر اهمیت دارد.
فعالیت بدنی هم ممکن است روی خونریزی پس از زایمان اثر بگذارد
در دوره ابتدایی پس از زایمان، افزایش فعالیت ممکن است باعث شود خونریزی دوباره قرمزتر یا بیشتر به نظر برسد.
این موضوع بهخصوص زمانی ممکن است دیده شود که مادر پس از چند روز استراحت ناگهان فعالیت زیادی انجام دهد.
اما خونریزیای که به جای کاهش تدریجی مرتب بیشتر میشود نباید صرفاً به فعالیت نسبت داده شود.
چه زمانی لکه بینی دیگر طبیعی محسوب نمیشود؟
مقدار کم لکهبینی بدون علائم دیگر همیشه نشانه یک مشکل جدی نیست، اما بعضی تغییرات نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.
NHS توصیه میکند اگر خونریزی بعد از زایمان در حال بیشتر شدن است و کاهش پیدا نمیکند، اگر ترشحات بوی غیرمعمول یا ناخوشایند دارند، یا اگر همراه با تب بالاتر از ۳۸ درجه و درد شکم رو به افزایش هستند، با پزشک، ماما یا مراقب سلامت تماس گرفته شود.
وجود لختههای قابل توجه نیز از مواردی است که بهتر است گزارش شود.
خونریزی ناگهانی و شدید با لکه بینی فرق دارد
لکهبینی به معنی مقدار کم خون است. اگر خونریزی ناگهان بسیار زیاد شود، دیگر در محدوده «لکهبینی» قرار نمیگیرد.
NHS خونریزی شدید و ناگهانی پس از زایمان را همراه با علائمی مانند احساس غش، سرگیجه یا تپش شدید قلب یک وضعیت نیازمند کمک فوری پزشکی میداند.
بنابراین شدت خونریزی یکی از مهمترین معیارهایی است که باید به آن توجه شود.
آیا لکه بینی دوران شیردهی نیاز به درمان دارد؟
«لکهبینی» خودش یک تشخیص نیست و بنابراین درمان واحدی برای همه ندارد. اگر مربوط به روند طبیعی پس از زایمان یا بازگشت چرخه باشد، ممکن است اصلاً به درمان خاصی نیاز نداشته باشد.
اما اگر خونریزی ناشی از عفونت یا مشکل دیگری باشد، درمان بر اساس علت تعیین میشود.
به همین دلیل توصیه به مصرف خودسرانه دارو یا استفاده از درمانهای خانگی برای «قطع لکهبینی» بدون دانستن علت، رویکرد مناسبی نیست.
روش جلوگیری هورمونی هم میتواند روی الگوی خونریزی اثر بگذارد
بسیاری از زنان بعد از زایمان از روشهای جلوگیری استفاده میکنند و بعضی از این روشها میتوانند شکل خونریزی را تغییر دهند.
به همین دلیل هنگام ارزیابی لکهبینی، زمان شروع یک روش جلوگیری جدید نیز اطلاعات مهمی برای پزشک محسوب میشود.
NHS توصیه میکند انتخاب روش جلوگیری در دوران شیردهی با پزشک یا مراقب سلامت مطرح شود، زیرا زمان مناسب شروع روشها میتواند متفاوت باشد.
آیا با شروع لکه بینی شیر مادر کم میشود؟
شروع لکهبینی یا بازگشت چرخه لزوماً به معنی پایان امکان شیردهی نیست. شیردهی میتواند بعد از بازگشت قاعدگی نیز ادامه داشته باشد.
بازگشت پریود بیشتر نشان میدهد فعالیت هورمونی مربوط به چرخه در حال برگشت است، نه اینکه مادر دیگر نتواند شیر بدهد.
ثبت زمان لکه بینی میتواند کمککننده باشد
اگر لکهبینی تکرار میشود، ثبت چند اطلاعات ساده میتواند برای تشخیص الگو مفید باشد: چه زمانی شروع شد، چند روز طول کشید، رنگ آن چه بود، مقدار آن افزایش یافت یا کمتر شد و آیا همراه با درد، تب یا علائم دیگری بود.
همچنین مشخص کردن تعداد ماههای گذشته از زایمان و اینکه شیردهی کامل است یا کودک شیر خشک و غذای کمکی هم دریافت میکند، تصویر روشنتری ایجاد میکند.
اگر پریود هنوز شروع نشده، احتمال بارداری وجود دارد؟
بله. شاید مهمترین نکتهای که درباره شیردهی و قاعدگی باید بدانیم همین باشد.
NHS صراحتاً میگوید فرد میتواند از سه هفته بعد از تولد نوزاد دوباره باردار شود؛ حتی در صورتی که شیر میدهد و هنوز پریودش بازنگشته است.
علت این است که تخمکگذاری پیش از خونریزی قاعدگی اتفاق میافتد. اولین تخمکگذاری بعد از زایمان میتواند زمانی رخ دهد که هنوز هیچ پریودی دیده نشده است.
روش LAM چه زمانی دیگر قابل اتکا نیست؟
روش آمنوره شیردهی یا LAM فقط در شرایط مشخصی مطرح است. نوزاد باید کمتر از شش ماه داشته باشد، شیردهی کامل و مکرر باشد و قاعدگی برنگشته باشد.
NHS تأکید میکند با مشاهده بازگشت خونریزی قاعدگی، حتی به شکل لکهبینی سبک، باید برای جلوگیری از بارداری روی روش دیگری حساب کرد.
همچنین کاهش شیردهی شبانه، بیشتر شدن فاصله وعدهها یا اضافه شدن غذای دیگر میتواند شرایط استفاده از این روش را تغییر دهد.
لکه بینی قهوه ای در دوران شیردهی را چگونه تفسیر کنیم؟
اگر در هفتههای پس از تولد هستید، مقدار خون هر روز کمتر شده و ترشحات از قرمز به قهوهای تغییر کردهاند، این الگو میتواند با روند طبیعی لوشیا هماهنگ باشد.
اگر چند ماه از زایمان گذشته، خونریزی قبلی کاملاً قطع شده و بعد دوباره چند لکه ظاهر شده است، بازگشت چرخه یکی از احتمالهاست.
اگر خونریزی همراه با تب، درد رو به افزایش، بوی غیرعادی، افزایش واضح حجم یا حال عمومی نامناسب باشد، دیگر نباید فقط به تغییرات طبیعی شیردهی نسبت داده شود.
جمعبندی درباره لکه بینی در دوران شیردهی
لکه بینی در دوران شیردهی میتواند دلایل متفاوتی داشته باشد و زمان آن نسبت به زایمان مهمترین سرنخ اولیه است. در هفتههای نخست، خونریزی و ترشحات قهوهای اغلب بخشی از لوشیا هستند و ممکن است هنگام شیر دادن به دلیل انقباض رحم کمی بیشتر شوند.
بعد از پایان این دوره، ظاهر شدن لکههای تازه میتواند با بازگشت فعالیت چرخه قاعدگی مرتبط باشد. شیردهی ممکن است پریود را برای چند ماه به تأخیر بیندازد، اما زمان بازگشت آن برای همه یکسان نیست.
نکته بسیار مهم این است که نبود پریود به معنی نبود امکان بارداری نیست و حتی یک لکهبینی سبک از نظر شرایط استفاده از روش LAM اهمیت دارد.
در مقابل، خونریزی شدید یا رو به افزایش، تب، درد شکم، بوی غیرعادی ترشحات، سرگیجه یا احساس ضعف از مواردی هستند که نیاز به بررسی پزشکی دارند.
منبع : NHS (National Health Service – UK)
