طب سوزنی برای ناباروری یکی از روشهای مکملی است که سالهاست در کنار درمانهایی مانند IVF و ICSI مورد توجه قرار میگیرد. بعضی افراد معتقدند طب سوزنی میتواند با کاهش استرس، بهبود جریان خون یا تأثیر بر بعضی فرایندهای هورمونی، شانس بارداری را بیشتر کند. در مقابل، متخصصان تأکید میکنند که «محبوب بودن» یک روش با «اثبات علمی اثر آن» یکسان نیست و باید دید مطالعات کنترلشده واقعاً چه نتیجهای نشان دادهاند.
طب سوزنی برای ناباروری
در سال ۲۰۲۶ یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز تازه منتشر شد که به طور مشخص طب سوزنی را در زنانی بررسی کرد که به دلیل کاهش ذخیره تخمدان یا Diminished Ovarian Reserve تحت درمان IVF یا ICSI قرار داشتند. نتیجه این بررسی از بعضی جهات امیدوارکننده بود، اما خود پژوهشگران نیز تأکید کردند که هنوز برای تبدیل این یافتهها به یک توصیه قطعی برای همه افراد نابارور به مطالعات دقیقتر نیاز است.
طب سوزنی برای ناباروری دقیقاً چه کاری قرار است انجام دهد؟
طب سوزنی از روشهای طب سنتی چین است که در آن سوزنهای بسیار نازکی در نقاط مشخصی از بدن قرار داده میشوند. در درمان ناباروری، این روش معمولاً به عنوان درمان مکمل استفاده میشود، نه جایگزین درمانهای پزشکی اصلی.
افرادی که طب سوزنی را در دوره درمان ناباروری انجام میدهند ممکن است آن را قبل یا در طول مراحل تحریک تخمدان، برداشت تخمک یا انتقال جنین دریافت کنند.
فرضیههای مختلفی درباره مکانیسم احتمالی آن مطرح شده است؛ از تأثیر بر سیستم عصبی و کاهش استرس گرفته تا تغییر جریان خون یا بعضی شاخصهای هورمونی. با این حال وجود یک مکانیسم احتمالی به تنهایی برای اثبات افزایش تولد نوزاد کافی نیست و نتیجه نهایی باید در کارآزماییهای بالینی بررسی شود.
پژوهش تازه ۲۰۲۶ چه کسانی را بررسی کرد؟
متاآنالیز تازه اطلاعات حاصل از ۱۱ کارآزمایی تصادفی کنترلشده را کنار یکدیگر قرار داد. در مجموع ۸۸۵ زن نابارور در این مطالعات حضور داشتند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: این زنان نماینده تمام افرادی که مشکل ناباروری دارند نبودند.
شرکتکنندگان به طور مشخص زنانی بودند که با کاهش ذخیره تخمدان روبهرو بودند و تحت IVF یا ICSI قرار داشتند. بنابراین نتیجه این پژوهش را نمیتوان خودکار به ناباروری مردانه، انسداد لولهها، سندرم تخمدان پلیکیستیک، ناباروری با علت نامشخص یا افرادی که بدون IVF برای بارداری تلاش میکنند تعمیم داد.
کاهش ذخیره تخمدان یعنی چه؟
ذخیره تخمدان اصطلاحی است که به تعداد تقریبی تخمکهای باقیمانده و پاسخ احتمالی تخمدان به تحریک مربوط میشود. کاهش ذخیره تخمدان میتواند باعث شود هنگام درمان IVF تعداد کمتری تخمک به دست آید.
سن یکی از عوامل مهم در کاهش ذخیره تخمدان است، اما تنها عامل نیست و افراد جوانتر نیز ممکن است با این وضعیت روبهرو شوند.
پزشک برای ارزیابی وضعیت ممکن است از سابقه فرد، آزمایشهای هورمونی و سونوگرافی استفاده کند. هیچ یک از این موارد نیز به تنهایی پیشبینی صددرصدی درباره امکان بارداری ارائه نمیکنند.
نتیجه درباره میزان بارداری چه بود؟
در تحلیل ترکیبی مطالعات، گروههایی که طب سوزنی دریافت کرده بودند در بعضی شاخصها نتایج بهتری نسبت به گروههای مقایسه داشتند.
پژوهشگران گزارش کردند اختلاف مطلق نرخ بارداری بالینی در تحلیل ترکیبی حدود ۲۵ درصد به نفع گروه طب سوزنی بود.
در مورد تولد زنده نیز اختلاف مطلق حدود ۲۲ درصد گزارش شد و در نرخ لانهگزینی جنین نیز نتیجه ترکیبی به نفع طب سوزنی بود.
این اعداد در نگاه اول قابل توجهاند، اما نباید آنها را به این شکل تفسیر کرد که «طب سوزنی برای هر فرد ۲۵ درصد شانس بارداری اضافه میکند». این اعداد نتیجه ترکیب مطالعات مشخص با جمعیت و روشهای درمانی متفاوت هستند و میزان اثر واقعی میتواند تحت تأثیر کیفیت مطالعات قرار بگیرد.
چرا با وجود این نتایج هنوز نمیتوان جواب قطعی داد؟
خود پژوهشگران کیفیت شواهد مربوط به نتایج مختلف را از بسیار پایین تا متوسط ارزیابی کردند.
این موضوع یکی از مهمترین بخشهای مقاله است. اگر فقط درصدهای مثبت را ببینیم و درباره کیفیت شواهد صحبت نکنیم، تصویر ناقصی از تحقیق ارائه کردهایم.
مطالعات واردشده در متاآنالیز از نظر نوع طب سوزنی، تعداد نقاط مورد استفاده، تعداد جلسات و زمان انجام درمان کاملاً یکسان نبودند. اندازه برخی کارآزماییها نیز محدود بود.
به همین دلیل پژوهشگران در پایان نتیجه نگرفتند که اثر طب سوزنی قطعی است، بلکه گفتند این روش ممکن است برای بعضی زنان دارای کاهش ذخیره تخمدان که IVF یا ICSI انجام میدهند مفید باشد و برای تأیید نتیجه، کارآزماییهای بزرگتر و دقیقتری لازم است.
آیا طب سوزنی تعداد تخمکها را هم بیشتر کرد؟
در تحلیل مطالعات، تعداد تخمکهای بهدستآمده نیز بررسی شد.
به طور متوسط، در گروههای طب سوزنی حدود ۱.۷ تخمک بیشتر گزارش شده بود. تعداد جنینهای با کیفیت مناسب نیز در تحلیل ترکیبی بیشتر بود.
اما این نتایج نیز باید در چارچوب همان محدودیتها تفسیر شوند. افزایش میانگین یک یا دو تخمک در یک مطالعه لزوماً برای همه افراد رخ نمیدهد و از قبل نمیتوان پیشبینی کرد فرد مشخصی همین پاسخ را خواهد داشت.
آیا طب سوزنی ذخیره تخمدان را برمیگرداند؟
از نتیجه این مطالعه نباید چنین برداشت کرد که طب سوزنی میتواند تخمکهای از دسترفته را دوباره ایجاد کند یا کاهش ذخیره تخمدان را «درمان قطعی» کند.
ذخیره تخمدان مفهوم پیچیدهای است و تعداد فولیکولهای باقیمانده با یک درمان ساده دوباره به وضعیت سالهای قبل بازنمیگردد.
پژوهش تازه اثر احتمالی طب سوزنی بر نتایج درمان IVF/ICSI را بررسی کرده است، نه بازسازی ذخیره تخمدان.
طب سوزنی جای IVF یا درمان ناباروری را میگیرد؟
خیر. در این تحقیق طب سوزنی به عنوان یک روش مکمل در کنار IVF یا ICSI بررسی شده بود.
بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت فردی که پزشک برای او IVF پیشنهاد کرده است، میتواند درمان اصلی را کنار بگذارد و فقط طب سوزنی انجام دهد.
درمان ناباروری به علت اصلی مشکل بستگی دارد. برای مثال اگر لولههای رحمی مسدود باشند یا مشکل جدی در تعداد اسپرم وجود داشته باشد، طب سوزنی نمیتواند به صورت مکانیکی آن مشکل را برطرف کند.
آیا طب سوزنی برای همه انواع ناباروری مؤثر است؟
پژوهش ۲۰۲۶ چنین چیزی را نشان نمیدهد.
مطالعه روی گروه مشخصی از زنان دارای کاهش ذخیره تخمدان انجام شده بود. یکی از اشتباههای رایج در انتشار اخبار سلامت این است که نتیجه یک مطالعه محدود به یک گروه، به همه بیماران تعمیم داده شود.
بنابراین اگر فردی مشکل تخمکگذاری، اندومتریوز، ناباروری مردانه یا علت دیگری دارد، نمیتوان براساس این متاآنالیز گفت طب سوزنی همان اثر را خواهد داشت.
آیا طب سوزنی میتواند استرس درمان ناباروری را کمتر کند؟
درمان ناباروری برای بسیاری از زوجها از نظر عاطفی دشوار است. آزمایشهای متعدد، انتظار برای نتیجه، هزینه درمان و شکست احتمالی چرخهها میتوانند اضطراب ایجاد کنند.
بعضی افراد طب سوزنی را به دلیل احساس آرامش و کاهش تنش انتخاب میکنند. حتی در شرایطی که درباره افزایش احتمال تولد زنده هنوز قطعیت وجود ندارد، ممکن است فرد تجربه ذهنی مثبتی از جلسات داشته باشد.
اما کاهش استرس و افزایش شانس تولد نوزاد دو پیامد جداگانه هستند. اینکه فرد بعد از جلسه احساس آرامش میکند به تنهایی ثابت نمیکند احتمال موفقیت IVF او بیشتر شده است.
اگر کسی قصد انجام طب سوزنی دارد به چه نکاتی توجه کند؟
طب سوزنی باید توسط فرد آموزشدیده و با وسایل استریل انجام شود. در دوره درمان ناباروری نیز بهتر است پزشک یا مرکز درمانی در جریان استفاده از روشهای مکمل باشد.
این موضوع بهخصوص زمانی مهم است که فرد داروهای مختلف دریافت میکند، بیماری زمینهای دارد یا در مراحل مختلف درمان IVF قرار گرفته است.
همچنین بهتر است قبل از پرداخت هزینههای زیاد، درباره شواهد موجود و هدف واقعی از انجام طب سوزنی سؤال شود: آیا هدف آرامش و کاهش استرس است یا مرکز ادعا میکند احتمال تولد زنده را به طور قطعی افزایش میدهد؟
ادعاهای تضمینی با وضعیت فعلی شواهد علمی همخوانی ندارند.
چند جلسه طب سوزنی برای ناباروری لازم است؟
پژوهش تازه نمیتواند یک تعداد جلسه واحد را برای همه توصیه کند. یکی از تفاوتهای مطالعات واردشده دقیقاً همین موضوع بود؛ پروتکلها از نظر تعداد جلسات و نقاط طب سوزنی متفاوت بودند.
بنابراین نمیتوان از این متاآنالیز عدد مشخصی مانند «پنج جلسه» یا «ده جلسه» استخراج کرد و آن را نسخه عمومی برای تمام افراد دانست.
آیا طب سوزنی عارضه دارد؟
وقتی طب سوزنی توسط فرد آموزشدیده و با سوزنهای استریل انجام شود معمولاً عوارض شدید شایع نیستند، اما میتواند با درد خفیف محل سوزن، کبودی یا خونریزی جزئی همراه باشد.
انتخاب فرد متخصص و رعایت اصول بهداشتی اهمیت دارد. در دوران درمان باروری نیز شرایط هر فرد باید در نظر گرفته شود.
آیا نتیجه پژوهش تازه به معنی توصیه رسمی طب سوزنی است؟
خیر. انتشار یک متاآنالیز مثبت به معنی تبدیل شدن فوری یک روش به درمان استاندارد نیست.
راهنماهای درمانی معمولاً مجموعه بزرگی از شواهد، کیفیت مطالعات، عوارض، هزینه و امکان تکرار نتایج را بررسی میکنند.
نویسندگان مطالعه ۲۰۲۶ نیز صریحاً اعلام کردند یافتهها امیدوارکنندهاند، اما تأیید آنها به کارآزماییهای تصادفی با طراحی دقیقتر نیاز دارد.
پس طب سوزنی برای ناباروری ارزش امتحان کردن دارد؟
پاسخ به هدف فرد بستگی دارد. اگر کسی طب سوزنی را به عنوان یک روش مکمل و با آگاهی از نامطمئن بودن شواهد انتخاب کند، این تصمیم با ادعای «درمان ناباروری با طب سوزنی» تفاوت دارد.
در مقابل، اگر به فرد گفته شود طب سوزنی میتواند جای درمان پزشکی را بگیرد یا موفقیت IVF را تضمین کند، شواهد فعلی از چنین ادعایی حمایت نمیکنند.
در زنانی که کاهش ذخیره تخمدان دارند و IVF یا ICSI انجام میدهند، متاآنالیز تازه نتایج امیدوارکنندهای نشان داده است، اما قطعیت شواهد هنوز کافی نیست.
چه کسانی نباید درمان اصلی را به امید طب سوزنی عقب بیندازند؟
سن در باروری عامل مهمی است و بعضی مشکلات تولیدمثل نیز به ارزیابی یا درمان بهموقع نیاز دارند. به همین دلیل عقب انداختن بررسی تخصصی برای ماهها یا سالها به امید یک روش مکمل میتواند فرصت درمان را کاهش دهد.
اگر ناباروری تشخیص داده شده است، روش مکمل بهتر است در کنار برنامهای باشد که متخصص باروری براساس علت مشکل پیشنهاد کرده است.
جمعبندی درباره طب سوزنی برای ناباروری
طب سوزنی برای ناباروری همچنان موضوعی در حال تحقیق است. تازهترین متاآنالیز سال ۲۰۲۶ که ۱۱ کارآزمایی تصادفی و ۸۸۵ زن دارای کاهش ذخیره تخمدان تحت IVF یا ICSI را بررسی کرد، در بعضی شاخصها از جمله بارداری بالینی، تولد زنده، لانهگزینی و تعداد تخمک نتایج بهتری در گروه طب سوزنی گزارش کرد.
اما کیفیت شواهد در پیامدهای مختلف از بسیار پایین تا متوسط بود و تفاوت میان پروتکلهای مطالعات باعث میشود هنوز نتوان نتیجه را قطعی دانست.
همچنین این پژوهش درباره تمام علل ناباروری نبود و نتایج آن نباید به همه زنانی که برای بارداری تلاش میکنند تعمیم داده شود.
بنابراین طب سوزنی در حال حاضر بهتر است یک روش مکمل احتمالی در نظر گرفته شود، نه درمان تضمینی ناباروری یا جایگزین IVF و سایر درمانهای پزشکی. اگر فردی قصد استفاده از آن را دارد، هماهنگ کردن این تصمیم با متخصص باروری و انتخاب درمانگر آموزشدیده منطقیترین رویکرد است.
منبع : Frontiers in Endocrinology – 10 June 2026
