استفاده والدین از موبایل کنار کودک به بخشی عادی از زندگی امروزی تبدیل شده است. تلفن همراه فقط برای شبکههای اجتماعی نیست؛ تماس کاری، پیام مدرسه، بانک، مسیریابی و دهها کار روزانه از طریق همان صفحه انجام میشوند.
استفاده والدین از موبایل کنار کودک
به همین دلیل توصیه ساده «وقتی با کودکت هستی اصلاً موبایل استفاده نکن» برای بسیاری از خانوادهها واقعبینانه نیست. پژوهش تازهای تلاش کرده سؤال دقیقتری بپرسد: آیا همه وقفههای دیجیتال از نگاه کودک یکساناند؟
تکنوفرنس یعنی چه؟
پژوهشگران از واژه Technoference استفاده میکنند که از ترکیب تکنولوژی و مداخله ساخته شده است.
منظور موقعیتی است که یک وسیله دیجیتال وارد تعامل میان دو نفر میشود و توجه، گفتوگو یا ارتباط آنها را تغییر میدهد.
مثلاً پدر در حال ساختن لگو با کودک است و تلفنش صدا میدهد؛ اتفاق بعدی تعیین میکند این مداخله چه شکلی پیدا کند.
پژوهشگران سه نوع مداخله را از هم جدا کردند
در حالت اول، والد فقط لحظهای متوجه اعلان تلفن میشود اما تعامل ادامه پیدا میکند. این بیشتر یک حواسپرتی کوتاه است.
در حالت دوم، والد بازی را متوقف میکند، جواب پیام یا تماس را میدهد و بعد دوباره برمیگردد. این یک وقفه واقعی در تعامل است.
حالت سوم زمانی است که تلفن به بخش دائمی فعالیت تبدیل میشود؛ یعنی در زمان غذا، بازی یا گفتوگو مرتب توجه والد را قطع میکند و وقفه به یک الگوی همیشگی تبدیل شده است.
کودک کوچک وقفه را مثل بزرگسال پردازش نمیکند
برای بزرگسال، نگاه کردن دهثانیهای به گوشی اتفاق سادهای است. او میداند بعد از خواندن پیام میتواند دقیقاً به همان جمله یا فعالیت قبلی برگردد.
اما کودک خردسال ممکن است این پیوستگی ذهنی را نداشته باشد. از نگاه او، تعامل در همان لحظه متوقف شده است.
هرچه سن کودک کمتر باشد، توضیح دادن و قابل پیشبینی کردن این تغییر میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
دلیل استفاده از موبایل هم برای کودک مهم است
یکی از یافتههای جالب این بود که کودکان درباره علت وقفه قضاوت متفاوتی داشتند.
اگر والد تماس تلفنی دریافت میکرد، کودک بیشتر احتمال داشت تصور کند موضوع مهمی وجود دارد.
اما زمانی که والد برای شبکه اجتماعی یا پیام غیرضروری تعامل را قطع میکرد، این رفتار از نگاه کودکان کمتر قابل قبول بود.
یعنی والد باید همیشه صددرصد در دسترس باشد؟
نه. خود پژوهشگران تأکید کردهاند چنین انتظاری واقعبینانه نیست.
زندگی مدرن به شدت دیجیتال شده و تلفن همراه بخشی از کار، ارتباط خانوادگی و امور ضروری است.
هدف این نیست که والد بابت هر بار نگاه کردن به گوشی احساس گناه کند؛ مسئله بیشتر شناخت الگوی استفاده است.
توضیح دادن وقفه میتواند کمک کند
یکی از راههای ساده این است که به کودک گفته شود چه اتفاقی قرار است بیفتد.
مثلاً به جای اینکه ناگهان وسط کتاب خواندن سکوت کنید و وارد گوشی شوید، میتوان گفت: «این تماس را باید جواب بدهم، دو دقیقه دیگر برمیگردم و قصه را ادامه میدهیم.»
کودک در این حالت بهتر میفهمد تعامل تمام نشده و والد قرار است برگردد.
زمانهای کوچک بدون موبایل بسازید
لازم نیست کل روز منطقه ممنوعه دیجیتال باشد.
حتی چند بازه کوتاه اما قابل پیشبینی میتواند کیفیت ارتباط را بهتر کند؛ مثلاً ده دقیقه کتاب قبل از خواب، شام خانوادگی یا مدت کوتاهی بازی که تلفن در دسترس مستقیم نباشد.
ثبات این زمانهای کوتاه میتواند برای کودک قابل فهمتر از قانونی باشد که یک روز اجرا میشود و روز دیگر نه.
مشکل اصلی وقتی شروع میشود که گوشی همیشه نفر سوم رابطه باشد
یک اعلان کوتاه احتمالاً مسئله اصلی نیست. نگرانی بیشتر زمانی ایجاد میشود که کودک بارها برای گرفتن توجه والد مجبور شود با تلفن رقابت کند.
اگر در هر گفتوگو، غذا، بازی یا رفتوآمد، نگاه والد مرتب به صفحه برگردد، موبایل میتواند به یک بخش ثابت رابطه تبدیل شود.
کودک برای جلب توجه ممکن است رفتارش را شدیدتر کند
کودکان خردسال هنوز مهارت زیادی برای توضیح نیازهای عاطفی خود ندارند.
اگر پاسخ معمول به اشاره یا سؤال ساده دریافت نکنند، ممکن است صدای خود را بلندتر کنند، رفتارشان را تکرار کنند یا به شکل دیگری توجه بخواهند.
در چنین موقعیتی ممکن است والد رفتار کودک را «لجبازی» بداند، در حالی که بخشی از ماجرا تلاش برای بازگرداندن ارتباط است.
والدین هم حق دارند خسته باشند
بحث درباره موبایل نباید به سرزنش پدر و مادر تبدیل شود.
بسیاری از والدین همزمان کار میکنند، پیامهای مدرسه را پاسخ میدهند، امور خانه را مدیریت میکنند و از کودک مراقبت میکنند. گاهی تلفن ابزار انجام همان مسئولیتهاست.
آنچه پژوهش تازه پیشنهاد میکند، آگاهانهتر کردن استفاده است، نه ایجاد احساس گناه.
یک سؤال ساده برای بررسی عادت خودمان
به جای شمردن دقیقههای استفاده، میتوان پرسید: «آیا موبایل مرتب لحظات ارتباطی من و کودکم را قطع میکند؟»
اگر پاسخ مثبت است، شاید جابهجا کردن بعضی کارهای دیجیتال به زمان دیگری یا خاموش کردن اعلانهای غیرضروری در چند بازه مشخص کمک کند.
نتیجه؛ مسئله موبایل یا رابطه؟
پژوهش تازه نشان میدهد خودِ وجود تلفن همراه دشمن رابطه والد و کودک نیست. تفاوت اصلی در نحوه ورود آن به تعامل است.
یک نگاه کوتاه، یک تماس ضروری با توضیح روشن و یک الگوی دائمی قطع ارتباط سه تجربه متفاوت برای کودک هستند.
هدف واقعبینانه میتواند این باشد که بعضی لحظات روز واقعاً متعلق به کودک باشند و اگر وقفهای ضروری ایجاد شد، کودک بداند والد دوباره به ارتباط برمیگردد.
منبع خارجی: University of Canterbury
